Komunikaty

Przedmiotem kontroli sądów administracyjnych była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251. Przepis ten stanowi, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. W tej sprawie o świadczenie ubiegał się skarżący, poruszający się na wózku inwalidzkim na skutek wypadku, któremu uległ przed ukończeniem 26. roku życia i który spowodował całkowitą niezdolność skarżącego do pracy.

Oddalając skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającego decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania świadczenia NSA wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje tylko wtedy, gdy ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie. Natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy. Jak wynika z analizy przebiegu zatrudnienia skarżącego, choć niejednokrotnie był on zatrudniony jedynie na krótkie okresy, to jednak za każdym razem po ustaniu zatrudnienia podejmował działania w celu znalezienia pracy, co skutkowało zatrudnieniem u innego pracodawcy lub zarejestrowaniem jako osoba bezrobotna. Historia zatrudnienia skarżącego nie wykazuje więc, by celowo unikał objęcia ubezpieczeniem społecznym. Zatem, przedwczesna była ocena organu, że skoro całkowita niezdolność do pracy nie została orzeczona w stwierdzonych przerwach w wykonywaniu zatrudnienia przez skarżącego, to w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji miało charakter ogólnikowy - organ poza podaniem długości ustalonych okresów składkowych i nieskładkowych skarżącego oraz okresów przerw w zatrudnieniu, poprzestał na stwierdzeniu, że wobec skarżącego nie orzeczono uprzednio całkowitej niezdolności do pracy, co oznacza, że brak było szczególnych okoliczności w niepodejmowaniu zatrudnienia. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, że istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy okoliczności nie zostały przez organ właściwie zbadane.

Link do orzeczenia