Komunikaty

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej oddalił skargę kasacyjną W.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 4/21 w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 27 października 2020 r. w przedmiocie odmowy ponownego powołania na stanowisko notariusza oraz odstąpił w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wskazał, że w przypadku, gdy chodzi o powołanie na stanowisko notariusza osoby, która wcześniej wykonywała ten zawód, a następnie na skutek wyroku orzekającego o zastosowaniu środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza została odwołana ze stanowiska notariusza, ocena czy osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza wymaga uwzględnienia także tych okoliczności, które miały miejsce po odwołaniu ze stanowiska notariusza. W ten sposób można bowiem ocenić, czy zachowanie kandydata w życiu zawodowym i osobistym, pozwalają prognozować, że mimo nagannego zdarzenia z przeszłości, będzie on prawidłowo wykonywał zawód notariusza. Konieczne jest zatem wykazanie przez osobę ubiegającą się o ponowne powołanie na notariusza takich okoliczności dotyczących jej postępowania lub działalności w okresie po odwołaniu ze stanowiska notariusza (w tym przede wszystkim związanych z jej działalnością zawodową), które mogą być podstawą do ustalenia, że obecnie osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Powołując się na poglądy orzecznictwa NSA stwierdził, że również po zatarciu skazania w sferze porządku prawnego pozostają obiektywnie istniejące fakty związane z zaistnieniem określonych zachowań zakwalifikowanych jako przestępstwa i potwierdzone wydaniem prawomocnego orzeczenia skazującego. Fakty te, istniejąc nadal jako fakty społeczne, nie tylko mogą, lecz także muszą być brane pod uwagę przy ocenie realizacji przesłanek, o których mowa w art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. z 2020 r. poz. 1192; dalej: u.p.n.). Zdaniem NSA jest również oczywiste, że samo urzędowe stwierdzenie niekaralności danej osoby nie jest równoznaczne ze spełnieniem wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Z tych powodów, zdaniem NSA, trzeba zatem przyjąć, że ocena, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, powinna opierać się na rozważeniu całokształtu jej cech, jak również postępowania w życiu zawodowym i osobistym, odnoszących się do okoliczności, które stanowią prognozę co do należytego wykonywania obowiązków notariusza, jako zawodu zaufania publicznego.

W ocenie NSA, o ile zatem o nieskazitelności charakteru danej osoby świadczą względnie stałe właściwości i predyspozycje do przejawiania zachowań zgodnych z prawem i powszechnie akceptowanymi zasadami etyczno-moralnymi (w tym postawa legalistyczna, prawość, uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, rzetelne wykonywanie obowiązków, przestrzeganie zasad współżycia społecznego), o tyle cecha dawania rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków zawodu zaufania publicznego wiąże się z dokonaniem – na podstawie oceny dotychczasowego zachowania – pozytywnej prognozy przestrzegania tego rodzaju obowiązków w przyszłości.

NSA wskazał, że z treści art. 16a § 2 u.p.n. należy wyprowadzić uzasadniony na gruncie wykładni językowej oraz wewnątrzsystemowej wniosek, że przesłanka upływu co najmniej 10-letniego terminu niewykonywania zawodu notariusza powinna być rozumiana jako okres prawnej niemożności dokonywania czynności notarialnych (por. art. 1 § 1 u.p.n.) w związku z utratą prawa do wykonywania zawodu notariusza na skutek zdarzeń, o których mowa w art. 16 § 1 pkt 1, 4, 5 i 6 oraz art. 16 § 3 u.p.n., i stanowiących podstawy do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji o odwołaniu notariusza. W odniesieniu do podstawy wskazanej w art. 16 § 1 pkt 5 u.p.n. należy przyjąć, że notariusz traci prawo do wykonywania zawodu notariusza już z dniem wydania prawomocnego wyroku sądu orzekającego środek karny w postaci zakazu wykonywania tego zawodu, niezależnie od późniejszej daty wydania decyzji o odwołaniu ze stanowiska notariusza z tego powodu. Stan niewykonywania zawodu notariusza z przyczyn, o których mowa w art. 16 § 1 pkt 1, 4, 5 i 6 oraz art. 16 § 3 u.p.n., trwa natomiast co najmniej do dnia wydania przez Ministra Sprawiedliwości pozytywnej decyzji w sprawie wniosku o ponowne powołanie na notariusza (art. 16a § 1 u.p.n.), niezależnie od konieczności złożenia ponownego ślubowania (art. 15 u.p.n.), uruchomienia kancelarii w siedzibie wyznaczonej przez Ministra Sprawiedliwości oraz rozpoczęcia dokonywania czynności notarialnych. Oznacza to, że sam fakt złożenia wniosku o ponowne powołanie na stanowisko notariusza nie ma znaczenia dla przerwania biegu 10-letniego terminu, o którym mowa w art. 16a § 2 u.p.n., a jego upływ w toku postępowania o ponowne powołanie aktualizuje konieczność uzupełnienia wniosku w zakresie przesłanki określonej w art. 11 pkt 5 u.p.n. (ponowne złożenie egzaminu notarialnego w Rzeczypospolitej Polskiej), z zastrzeżeniem art. 12 § 1 u.p.n., pod rygorem wydania decyzji odmownej.

Link do orzeczenia